Bodemenergie

Schoenmakershoek Etten-Leur aardgasvrij

Schoenmakershoek met bodemwarmtepomp

In de afgelopen tien jaar zijn in veel Nederlandse woonwijken grote bodemenergieprojecten van honderden woningen tot stand gekomen. We hebben het over woningen waar individuele warmtepompen zijn geïnstalleerd, die hun warmte en koeling niet uit de lucht maar uit de bodem halen. Een van deze woonwijken is de Schoenmakershoek in gemeente Etten-Leur. Hier staan 1.500 gasloze woningen en de bewoners zijn al jaren erg enthousiast. Groenholland was verantwoordelijk voor het ontwerp en monitoring.

Schoenmakershoek in gemeente Etten-Leur

De wijk Schoenmakershoek is een mooi voorbeeld van een verduurzamingsproject. In deze wijk staan zo’n 1.500 woningen met elk één individuele bodemenergiesysteem. Deze systemen verzorgen de ruimteverwarming, het warme tapwater en in de zomerperiode de koeling. Met een totaal opgesteld vermogen van 7-8 Mw, is dit een van de grootste bodemgekoppelde warmtepompprojecten ter wereld. De gemeente Etten-Leur legde het overgrote deel van de wijk is in de periode 2003-2010 aan. Dit project is dus ondertussen al meer dan vijftien jaar in gebruik.

Circulaire functie van warmte en koude

Gemeente Etten-Leur koos ervoor om bij de aanleg van de wijk een haalbaarheidsstudie uit te voeren. In deze studie is gekeken naar de temperatuurontwikkelingen in de bodem op de lange termijn. Er wordt immers elke winter warmte uit de bodem onttrokken voor de verwarming van de woning, en koude in de bodem opgeslagen. In de zomer vindt dit proces precies andersom plaats: dan kan de bodemwarmtepomp koelen met de koude die in de winter in de bodem is opgeslagen. De zomerse warmte wordt vervolgens weer in de bodem opgeslagen.

Schoenmakershoek monitoring van de bodemtemperatuur

Uit de haalbaarheidsstudie in 2003 kwam naar voren dat een scenario, waarbij niet alleen warmte aan de bodem wordt onttrokken, maar waarbij ook koude aan de bodem wordt afgestaan, zeer goede vooruitzichten bood. Ter validatie van de gekozen aanpak, heeft in de periode 2012-2019 een uitvoerige monitoring van de bodemtemperaturen plaatsgevonden. Op meer dan dertig plaatsen en op verschillende diepten in de wijk zijn de bodemtemperaturen jarenlang bijgehouden. De resultaten bleken uiterst positief: nergens in de wijk is sprake van een structurele verandering van de bodemtemperatuur, hetgeen ook bevestigd is door de ervaringen van de bewoners met hun bodemgekoppelde warmtepompsysteem.

Schoenmakershoek en buursystemen

Schoenmakershoek is een van de eerste woonwijken wereldwijd waar gesloten bodemenergiesystemen op zo’n grote schaal zijn toegepast. Dit heeft nog tot een ander onderzoek geleid. Groenholland heeft in kaart gebracht in hoeverre de temperatuur van ‘buursystemen’, die op korte afstand van elkaar zijn geplaatst, elkaar kunnen beïnvloeden. Dit noemen we interferentie-effecten. In de regelgeving is vervolgens vastgelegd dat bodemenergiesystemen met elkaar rekening moeten houden. Dit betekent dat het doelmatig functioneren van één eerder geïstalleerd bodemenergiesyteem niet mag worden geschaad.

Door het SIKB (Stichting Infrastructuur Kwaliteitsboring Bodembeheer) is de interferentie-systematiek verder uitgewerkt in de BUM- en de HUM- handleidingen voor gemeentelijk en provinciale overheden.

Gemeente: Maak een bodemenergieplan voor de woonwijk

Veel gemeenten en commerciële partijen maken van te voren een bodemenergieplan voor één of meerdere woonwijken. Hiermee kan een partij met beleid richting geven aan een optimaal gebruik van bodemenergie. Een bodemenergieplan schrijft de regels waaraan partijen zich moeten houden. Op deze wijze kan de toepassing van bodemenergie op grote schaal van tevoren goed in kaart gebracht. Het resultaat is dan dat alle gebruikers, nu en in de toekomst, zich kunnen verzekeren van de bodem als duurzame energiebron!

Bel of mail ons als je meer wil weten over het project Schoenmakershoek!

Aardgasvrij bouwen woningen

Aardgasvrij bouwen? Bodemgekoppelde warmtepompen – lees gesloten bodemenergiesystemen – zijn in veel nieuwbouwwijken al de standaardoplossing. Een bodemenergiesysteem slaat de warmte uit de zomer op in de bodem en hergebruikt dit voor verwarming in de winter. Bij koeling werkt dit precies andersom: dan sla je de koude op voor koeling voor de volgende zomer. Op deze manier werkt de bodem als een duurzame warmte-/koudebatterij.

Is dit innovatief, ingewikkeld of duur? Nee eigenlijk niet!

Aardgasvrij bouwen met bodemenergie

Het bijzondere aan bodemenergie is dat deze techniek kan worden toegepast bij individuele woningen, maar ook in collectieve systemen zoals warmtenetten. Voor een behoorlijk deel van de bestaande bouw is het toepassen van een gesloten bodemenergiesysteem met een warmtepomp een aantrekkelijke en goed uitvoerbare optie. Zeker voor de woningen en appartementen met beschikbare buitenruimte, zoals een tuin of een oprijpad. En al helemaal als de woning een verbeterde isolatie heeft of als zonne- of PVT-panelen in het concept worden meegenomen.

Lees meer in onze blog over warmtepompen en bodemenergie. 

Innovatief?

Sinds de jaren ‘90 wordt bodemenergie toegepast. In de tussentijd is veel kennis opgedaan en zijn de systemen steeds verder ontwikkeld. Dit zorgt ervoor dat bodemenergie een beproefde techniek is geworden. In de periode 2000 – 2023 zijn in Nederland meer dan honderdduizend bodemgekoppelde warmtepompsystemen geplaatst, waarvan veel in nieuwbouwprojecten met clusters van honderden woningen (Etten-Leur; Schoenmakershoek, Leeuwarden; Vegelinbuurt, Haarlem; Scholenaer etc.).

Daarnaast is de toepassing van bodemenergie bij appartementsgebouwen met meer dan honderd woningen ook geen uitzondering meer. Bodemgekoppelde warmtepompen zijn dus niet per se innovatief in de zin dat het een nieuwe techniek is, maar wel innovatief als men zich realiseert welke bijdrage de technologie levert aan de energiebesparing van gebouwen en dus de verduurzaming.

Ingewikkeld?

De verdere uitrol van bodemenergie is niet ingewikkeld, er moet alleen goed vooruitgedacht worden. Als je als bevoegd gezag verder vooruit wil denken omdat het mogelijk druk wordt in de bodem, kan je een bodemenergieplan en/of het instellen van een interferentiegebied overwegen. Een interferentiegebied is een door de gemeente aangewezen gebied waar in de toekomst veel bodemenergiesystemen worden verwacht. Hiermee faciliteer je als gemeente het gebruik van bodemenergie en behoud je ook de coördinatie van de beoogde verduurzaming.

Alle gesloten bodemenergiesystemen zijn meldingsplichtig bij de gemeente, via het digitale omgevingsloket. Naast de meldingsplicht gelden er ook algemen regels voor bodemenergiesystemen die na 1 juli 2013 zijn geïnstalleerd. Deze algemene regels zorgen voor de bescherming van de bodem en het bevorderen van doelmatig gebruik van bodemenergie. Ontwerpers, installateurs en boorbedrijven die werken aan bodemenergiesystemen moeten gecertificeerd zijn en zich aan strikte protocollen houden. 

Voor zowel gemeenten als voor marktpartijen is er dus een goed gevulde gereedschapskist die de mogelijkheden biedt om aan zowel aan de wettelijke verplichtingen als de praktische uitdagingen te voldoen. Maak zelf een melding via Melding Bodemenergie!

Duur?

Een bodemenergiesysteem gaat zeker vijftig jaar mee, biedt zomers vrije koeling en levert tweederde van de jaarlijks door de woning gevraagde verwarming voor de ruimte en het tapwater. Dit maakt investeren in een duurzaam energiesysteem niet alleen een aantrekkelijke oplossing voor woningen en woonwijken, maar ook voor bijvoorbeeld scholen en gemeentehuizen. Daarnaast voegt een bodemenergieysysteem waarde toe aan jouw huis. 

Volg een cursus voor aardgasvrij bouwen!

Werk je bij de overheid en wil je meer weten over gesloten bodemenergiesystemen? Volg dan een van de volgende cursussen via de branchevereniging:

Cursus OB: Basiscursus Bodemenergie voor Overheden | Bodemenergie

Cursus OV: Verdiepingscursus Bodemenergie voor Overheden | Bodemenergie

De cursus OB richt zich specifiek op de doelgroep Overheden en Omgevingsdiensten. Daarbij komen die aspecten aan de orde  die voor hun dagelijkse praktijk bij gesprekken, beoordeling en toetsing van aanvragen aan de orde kunnen komen.

De cursus OV sluit aan op de vernieuwde Basiscursus Bodemenergie voor Overheden gericht op de doelgroep Overheden en Omgevingsdiensten die zich bezighouden met gesloten bodemenergiesystemen. In deze verdiepingscursus wordt aan de hand van cases nader ingegaan op de relevante zaken m.b.t. Vergunningverlening en Toezichthouden bij de realisatie en het in bedrijf hebben van gesloten bodemenergiesystemen.

Stel een vraag hieronder! Dan proberen wij die zo goed mogelijk te beantwoorden.

knipsel-gbes

Warmtepompen en bodemenergie

Gesloten bodemenergie speelt een belangrijke rol in het verduurzamen van de bebouwde omgeving. We willen met z’n allen minder aardgas gebruiken en duurzamere woningen hebben. Voor gemeenten, woningcorporaties, huurders en huiseigenaren is dit niet alleen belangrijk in verband met de gestegen gasprijzen, maar ook om een belangrijke bijdrage te kunnen leveren aan de verduurzaming. Voor de verwarming en koeling van woningen zijn verschillende duurzame opties voor een volledig aardgasvrije oplossing. Hieronder leggen we kort uit waarom juist de koppeling van een warmtepomp met een een bodembron goed werkt.

Gesloten bodemenergie

 

Een gesloten bodemenergie-systeem (GBES) werkt met gesloten lussen

Vanaf 2026 verplicht de overheid om bij het vervangen van een cv-ketel op een duurzamer en zuiniger alternatief over te schakelen, met de (hybride) warmtepomp als minimale norm. De hybride warmtepomp is een logische keuze voor veel woningen. Maar er zijn ook andere oplossingen, zoals een volledig elektrische warmtepomp waarmee de woning volledig aardgasloos verwarmd wordt of een aansluiting op een warmtenet.

Wat doet een warmtepomp eigenlijk?

Voor verwarming van de woning maakt een warmtepomp gebruik van warmte die aanwezig is in de omgeving, bijvoorbeeld de buitenlucht, zonnewarmte, bodem en/of grondwater. Dit wordt de warmtebron genoemd. De warmtepomp verhoogt de temperatuur vanuit de warmtebron tot de gewenste temperatuur voor verwarming van de woning en/of voor warm tapwater.

Warmte (en koeling!) uit de bodem

Gesloten bodemenergiesystemen in combinatie met een warmtepomp (bodemgekoppelde warmtepomp) zien we in Nederland veel bij de nieuwbouwwoningen en appartementsgebouwen. Ook bij renovatie van woningen wordt steeds vaker voor een bodemgekoppelde warmtepomp gekozen.

Voordelen voor verduurzaming

Het koppelen van een warmtepomp aan de bodem – ook bekend als een gesloten bodemenergiesysteem (GBES) – biedt een aantal extra voordelen:

 

    • Een warmtepomp die aangesloten is op de bodem, gebruikt minder stroom en is dus minder belastend voor het stroomnet. De temperatuur van de bodem is in de winterperiode (10-11°C) veel hoger dan de luchttemperatuur. Hierdoor kan een warmtepomp met een lagere capaciteit (kW) en energie-efficiëntie worden ingezet

    • Houd woningen ’s zomers comfortabel koel. Met bodemenergie kun je niet alleen verwarmen, maar ook passief koelen. Met koelte uit de ondergrond voorkom je oververhitting van gebouwen. Met de steeds warmer wordende zomers is dat een belangrijk pluspunt

    • Passieve koeling is ‘gratis’, in tegenstelling tot een airco die actief koelt en daarvoor dus elektriciteit gebruikt

    • Volledig hernieuwbare energie: in de zomer wordt de warmte die vrijkomt bij koeling opgeslagen in de bodem, om te gebruiken in de winter

    • Geen geluidshinder in straten en wijken. De bodemgekoppelde warmtepomp heeft geen buitenunit, waardoor deze geen last heeft van weer en wind en buiten geen geluid maakt. 

Kortom: het koppelen van de warmtepomp aan de bodem heeft duidelijke voordelen. Een nadeel zijn de hogere kosten bij aanleg. Je kan dit ook zien als investering, die zeker zo’n 50 jaar meegaat en waardoor voor verwarming van de woning en het tapwater geen (maandelijkse kosten voor) fossiele brandstoffen meer aan te pas komen.

Wilt u hier meer over weten? Neem dan contact op met ons op!

Melding bodemenergie
Melding bodemenergie